Okres dojrzewania to czas intensywnych zmian emocjonalnych, biologicznych i społecznych. Nastolatki mierzą się z presją szkolną, oczekiwaniami rówieśników, zmianami w wyglądzie i tożsamości. Wiele z tych wyzwań może powodować przejściowy stres, jednak gdy lęk staje się przewlekły, nasilony i utrudnia codzienne funkcjonowanie, może świadczyć o zaburzeniach lękowych wymagających wsparcia specjalisty.
Poniżej wyjaśniamy, jakie objawy powinny zaniepokoić rodziców, jakie są przyczyny stanów lękowych u młodzieży oraz jak wygląda leczenie.
Spis treści
Czym są stany lękowe u nastolatków?
Lęk jest naturalną reakcją organizmu na zagrożenie lub trudną sytuację. Problem pojawia się wtedy, gdy:
lęk jest nieadekwatny do sytuacji,
utrzymuje się przez dłuższy czas,
prowadzi do unikania szkoły, kontaktów społecznych lub codziennych aktywności,
powoduje objawy somatyczne i znaczne cierpienie psychiczne.
U młodzieży mogą występować różne zaburzenia lękowe, m.in.:
zaburzenie lękowe uogólnione,
fobia społeczna,
napady paniki,
lęk separacyjny,
fobie specyficzne (np. przed wystąpieniami, szkołą, oceną).
Objawy stanów lękowych u nastolatka
Objawy emocjonalne i psychiczne
stałe napięcie i niepokój,
nadmierne martwienie się (np. o szkołę, zdrowie, relacje),
drażliwość, wybuchy złości,
trudności z koncentracją,
poczucie zagrożenia lub katastroficzne myślenie,
unikanie sytuacji społecznych lub szkolnych.
Objawy fizyczne
Lęk często objawia się poprzez ciało:
bóle brzucha lub głowy,
nudności,
kołatanie serca,
duszność lub uczucie „ścisku w klatce piersiowej”,
nadmierna potliwość,
drżenie rąk,
problemy ze snem.
Nierzadko nastolatek trafia najpierw do lekarza rodzinnego z powodu dolegliwości somatycznych, zanim rozpoznane zostanie ich podłoże psychiczne.
Objawy behawioralne
unikanie szkoły lub częste zwolnienia lekarskie,
wycofanie z życia towarzyskiego,
spędzanie większości czasu w domu lub w internecie,
pogorszenie wyników w nauce,
zwiększona zależność od rodziców.
Przyczyny stanów lękowych u młodzieży
Zaburzenia lękowe zwykle mają charakter wieloczynnikowy.
Czynniki biologiczne
predyspozycje genetyczne,
nadwrażliwość układu nerwowego,
zaburzenia równowagi neuroprzekaźników.
Czynniki psychologiczne
niska samoocena,
perfekcjonizm,
trudności w radzeniu sobie ze stresem,
wcześniejsze doświadczenia traumatyczne.
Czynniki środowiskowe
presja szkolna i egzaminacyjna,
problemy rówieśnicze (odrzucenie, hejt),
konflikty rodzinne,
nadmierne wymagania lub brak poczucia bezpieczeństwa.
Kiedy zgłosić się do specjalisty?
Warto skonsultować się z psychologiem lub psychiatrą dzieci i młodzieży, gdy:
objawy utrzymują się dłużej niż kilka tygodni,
lęk uniemożliwia chodzenie do szkoły lub normalne funkcjonowanie,
pojawiają się napady paniki,
nastolatek izoluje się od otoczenia,
występują problemy ze snem i jedzeniem,
pojawiają się objawy depresyjne lub myśli rezygnacyjne.
Wczesna pomoc znacząco zwiększa skuteczność leczenia.
Leczenie stanów lękowych u nastolatków
1. Psychoterapia – podstawa leczenia
Najczęściej stosowaną i bardzo skuteczną metodą jest terapia poznawczo-behawioralna (CBT). Pomaga ona:
rozpoznawać i zmieniać negatywne schematy myślenia,
stopniowo oswajać sytuacje wywołujące lęk,
rozwijać umiejętności radzenia sobie ze stresem,
wzmacniać poczucie własnej wartości.
Często w proces terapeutyczny włączani są również rodzice.
2. Leczenie farmakologiczne
W umiarkowanych i ciężkich przypadkach lekarz psychiatra może zalecić leczenie farmakologiczne. Najczęściej stosuje się:
leki przeciwdepresyjne z grupy SSRI – jako leczenie pierwszego wyboru,
leki doraźne w sytuacjach silnego lęku lub napadów paniki.
W niektórych przypadkach lekarz może rozważyć krótkotrwałe zastosowanie leków uspokajających – wtedy wystawiana jest e recepta na benzodiazepiny. Należy jednak pamiętać, że:
są to leki przeznaczone do stosowania krótkoterminowego,
istnieje ryzyko uzależnienia przy długotrwałym używaniu,
powinny być stosowane wyłącznie pod ścisłą kontrolą lekarza.
Farmakoterapia najczęściej łączona jest z psychoterapią, co daje najlepsze efekty.
3. Wsparcie w domu i codziennym funkcjonowaniu
Rodzice odgrywają kluczową rolę w procesie zdrowienia. Pomocne są:
spokojna, wspierająca komunikacja,
unikanie bagatelizowania problemu („przesadzasz”, „weź się w garść”),
utrzymanie stałego rytmu dnia (sen, posiłki, nauka),
ograniczenie nadmiernej presji szkolnej,
zachęcanie do aktywności fizycznej,
stopniowe, a nie gwałtowne konfrontowanie z trudnymi sytuacjami.
Jak odróżnić stres od zaburzenia lękowego?
Stres jest naturalny i zwykle:
pojawia się w konkretnej sytuacji (np. egzamin),
ustępuje po jej zakończeniu,
nie zaburza znacząco codziennego życia.
Zaburzenie lękowe:
utrzymuje się stale lub często powraca,
pojawia się bez wyraźnej przyczyny,
prowadzi do unikania i ograniczenia funkcjonowania.
Stany lękowe u nastolatków są coraz częstszym problemem, ale odpowiednio wcześnie rozpoznane można skutecznie leczyć. Kluczowe znaczenie ma:
szybka reakcja na niepokojące objawy,
profesjonalna diagnoza,
psychoterapia,
w razie potrzeby leczenie farmakologiczne (np. e recepta na benzodiazepiny wystawiana przez lekarza w określonych sytuacjach),
wsparcie i zrozumienie ze strony rodziny.
Jeśli lęk zaczyna przejmować kontrolę nad życiem młodego człowieka, nie warto czekać – pomoc specjalisty to pierwszy krok do odzyskania równowagi i poczucia bezpieczeństwa.
Artykuł przygotowany we współpracy z serwisem Recept.pl, umożliwiającym konsultacje po receptę online